حسابرسی چیست ؟
حسابرسی در یک جمله عبارت است از بازرسی جستجوگرانه کلیه مدارک و اسناد حسابداری به منظور کشف تقلب و اشتباه.

حسابرسی فرایندی است بسامان به شکل جمع‌آوری و ارزیابی بی‌طرفانه شواهد درباره ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی برای تعیین میزان انطباق این ادعاها با معیارهای از پیش تعیین‌شده و گزارش نتایج به اشخاص ذی‌نفع («بیانیه مفاهیم بنیادی حسابرسی»).

این تعریف بصورت عمده و جامع ارائه شده‌است تا انواع مختلف حسابرسی را شامل شود. برخی از عبارات این تعریف نیاز به توضیح بیشتری دارد.

عبارت فرایند بسامان بر این نکته دلالت دارد که حسابرسی بر اساس برنامه‌ریزی مناسب انجام می‌شود. برنامه‌ریزی مناسب شامل جمع‌آوری و ارزیابی بی طرفانه شواهد است. حسابرسان باید با حفظ بی طرفی نسبت به جمع‌آوری و ارزیابی مربوط بودن و اعتبار شواهد بپردازند. اگر چه نوع، میزان و قابلیت اتکای شواهد در کارهای مختلف حسابرسی می‌تواند متفاوت باشد، اما جمع‌آوری و ارزیابی شواهد، بخش اعظم فعالیت‌های حسابرسان را تشکیل می‌دهد.  شواهدی را که حسابرسان جمع‌آوری می‌کنند باید درباره ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی باشد. در حسابرسی، واژه ادعا معنای ویژه‌ای دارد و به اظهارات ضمنی یا صریح مدیریت اطلاق می‌شود که در قالب صورت‌های مالی، اسناد و مدارک یا سیستم‌ها تجسم می‌یابد. برای مثال، صورت‌های مالی اساسی تهیه شده توسط مدیران شامل چند ادعا است. از جمله مبلغی که در ترازنامه در سرفصل اموال، ماشین آلات و تجهیزات نشان داده می‌شود، بیانگر این است که مدیران ادعا دارند: شرکت بر این دارایی‌ها مالکیت دارد و از این دارایی‌ها در فرایند عادی عملیات تولیدی یا خدماتی خود استفاده می‌کند و این مبلغ، بهای تمام شده تاریخی پس از کسر استهلاک انباشته این دارایی‌ها است.

هدف حسابرسان از مقایسه شواهد جمع‌آوری شده با ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی، تعیین میزان انطباق ادعاهای مزبور با معیارهای از پیش تعیین شده است. اگر چه معیارهای مختلفی برای تعیین میزان انطباق وجود دارد، اما در تنظیم صورت‌های مالی اساسی، معمولاً معیار اصلی و مورد قبول، اصول حسابداری یا استانداردهای حسابداری است. در بند ۲ بخش ۲۰۰ استانداردهای حسابرسی کشور (۱۳۸۶) نیز تأکید شده‌است که هدف از حسابرسی صورت‌های مالی، اظهارنظر نسبت به این موضوع است که آیا صورت‌های مالی براساس استانداردهای حسابداری تهیه شده‌است یا خیر.

آخرین عبارت مهم، یعنی گزارش نتایج به اشخاص ذی‌نفع، بیانگر نوع گزارشی است که حسابرسان برای اشخاص ذی‌نفع تهیه می‌کنند. اشخاص ذی‌نفع می‌تواند شامل سهامداران، اعتباردهندگان، کارکنان، تأمین کنندگان مواد و کالا، سازمان‌های دولتی، بورس اوراق بهادار و گروه‌های دیگر باشد.

حسابرس

حسابرس به فرد یا مؤسسه‌ای گفته می‌شود که مسئولیت نهایی حسابرسی صورت‌های مالی یا ارائه خدمات مرتبط را به عهده دارد. حسابرس باید فردی مستقل از سازمانی باشد که در حال رسیدگی آن است.حسابرس باید در ظاهر و محتوا مستقل از صاحب کار باشد.

حسابرس وظیفه بررسی صحت اسناد مالی و حسابداری و انطباق آنها با اصول حسابداری و موارد قانونی را بر عهده دارد. حسابرسی و حسابداری شباهت های زیادی با هم دارند. در واقع حسابرسان کار حسابداران را بررسی و نتیجه کار خود را به هیأت مدیره، سهامداران، بانک ها و سایر سازمان های نظارتی و قانونی ، حسب مورد ، گزارش می کنند.

انواع حسابرسی

حسابرسی انواع گوناگون دارد و مهمترین آنها عبارتند از:

1. حسابرسی صورت‌های مالی
2. حسابرسی رعایتی
3. حسابرسی عملیاتی
4. حسابرسی قانونی
5. حسابرسی داخلی

حسابرسی صورت‌های مالی

هر گاه از حسابرسی بدون قید و شرط اضافی یاد شود، منظور همان «حسابرسی صورت‌های مالی» یا به اختصار «حسابرسی مالی» است. هدف اصلی این حسابرسی اعتباردهی به صورتهای مالی است. منظور از اعتباردهی، اظهار عقیده یا قضاوت شخص یا اشخاص مستقل و ذی‌صلاح نسبت به مطابقت تمامی جنبه‌های با اهمیت ادعاهای منعکس در صورت‌های مالی با معیارهای تعیین شده یعنی اصول حسابداری است. البته چنین اظهار نظر یا قضاوتی باید مبتنی بر شواهد معتبر و کافی باشد.

حسابرسی رعایتی:

مقصود از حسابرسی رعایت، تعیین میزان رعایت احکام، سیاست‌ها، پیمان‌ها، قوانین و مقررات دولتی و کنترلهای داخلی توسط شرکت‌های مورد رسیدگی است. برای مثال، شرکت‌ها می‌توانند تعیین میزان رعایت احکام و سیاست‌های داخلی توسط بخش‌های مختلف سازمان را از حسابرسان خود درخواست نمایند. مثال دیگر، حسابرسی اظهارنامه‌های مالیاتی اشخاص یا شرکت‌ها توسط ممیزان سازمان امور مالیاتی کشور جهت تعیین میزان رعایت قانون مالیات‌ها است.

حسابرسی عملیاتی:

تعریف حسابرسی عملیاتی از دیدگاه کمیته ویژه حسابرسی عملیاتی و مدیریت (وابسته به انجمن حسابداران رسمی آمریکا) البته با اندکی دخل و تصرف به شرح زیر است: حسابرسی عملیاتی عبارت است از بررسی بسامان فعالیت‌های سازمان یا بخش معینی از آن در ارتباط با اهداف تعیین شده. هدف اصلی حسابرسی عملیاتی، ارزیابی رعایتِ «صرفه اقتصادی» هنگام تهیه منابع و ارزیابی «کارایی» عملیات هنگام استفاده از منابع و «اثربخشیِ» عملیات برای نیل به اهداف از قبل تعیین شده، تشخیص فرصت‌های بهبود عملیات و ارائه پیشنهادهای اصلاحی به مدیران سازمان است.

ارزیابی صرفه اقتصادی، کارایی و اثربخشی سیستم حسابداری کامپیوتری یک شرکت و ارائه پیشنهادهای اصلاحی، نمونه‌ای از حسابرسی عملیاتی است. در این نوع از حسابرسی، معیار مورد استفاده برای ارزیابی ادعاهای مدیریت با معیار مورد نظر در حسابرسی صورت‌های مالی متفاوت است. به همین دلیل در مقایسه با حسابرسی صورت‌های مالی و حسابرسی رعایت، حسابرسی عملیاتی با مسایل و چالش‌های دیگری نیز مواجه است؛ زیرا در این زمینه حسابرسان باید به شناسایی یا تعریف اهداف و معیارهای قابل اندازه‌گیری بپردازند تا بتوانند به کمک آن اثربخشی و کارایی عملیات را ارزیابی کنند.

حسابرسی قانونی:

در سال‌های اخیر، دعوت از حسابرسان برای ارائه خدمات حسابرسی قانونی (Forensic Audit) به ویژه هنگام بروز اختلافات مالی، گسترش فزاینده‌ای یافته‌است. حسابرسی قانونی در واقع مشابه خدمت پزشکان در امر «پزشکی قانونی» است. برخی از مواردی که اجرای حسابرسی قانونی می‌تواند ضرورت یابد به شرح زیر است:

1. تقلب‌های تجاری یا کارکنان شرکت‌ها؛
2. خسارت‌های تجاری – اقتصادی؛
3. اختلاف بین سهامداران یا شرکا.

انواع حسابرس

حسابرسان را بر اساس موقعیت شغلی آنان می‌توان به انواع زیر تقسیم کرد:

1. حسابرس مستقل،
2. حسابرس داخلی،
3. حسابرس دولتی.

حسابرس مستقل:

حسابرسی مستقل توسط حسابرسانی اجرا می‌شود که مستقل از سازمانی هستند که ادعاها یا گزارش‌های آن مورد حسابرسی قرار می‌گیرد. حسابرسان مستقل، خدمات حسابرسی خود را در قالب قرارداد ارائه می‌دهند. گر چه حسابرسان مستقل می‌توانند انواع مختلف حسابرسی را که در بخش قبلی ذکر شد، اجرا کنند؛ اما حسابرسی صورت‌های مالی، بخش عمده فعالیت این گروه از حسابرسان را تشکیل می‌دهد.

حسابرس داخلی:

حسابرسی داخلی طبق بیانیه حرفه‌ایی انجمن حسابرسان داخلی بدین صورت تعریف شده‌است: حسابرسی داخلی، واحد ارزیابی مستقلی است که جهت آزمون و ارزیابی فعالیت‌های سازمان در داخل سازمان ایجاد می‌شود. گر چه حسابرسان داخلی در استخدام سازمان هستند اما باید مستقل از دوایر مورد رسیدگی باشند که از آن به عنوان استقلال سازمانی یاد می‌شود. به همین دلیل این گروه از حسابرسان در بسیاری از شرکت‌ها به‌طور مستقیم به کمیته حسابرسی یا هیئت مدیره شرکت گزارش می‌دهند.

حسابرس دولتی:

استانداردهای حسابرسی

استانداردهای حسابرسی، معیاری برای سنجش کیفیّت کار حسابرسان است. انجمن حسابداران رسمی آمریکا برای نخستین بار در سال ۱۹۴۷، استانداردهای ده گانه حسابرسی را معرفی نمود. این استانداردها تاکنون جهت انطباق با تغییرات محیط حسابرسی، تعدیل و تغییر یافته‌اند. استانداردهای حسابرسی همراه با طبقه‌بندی آنها در سه گروه ۱) استانداردهای عمومی، ۲) استانداردهای عملیات (رسیدگی) ،  ۳) استانداردهای گزارشگری به شرح زیر هستند:

استانداردهای عمومی

1. رسیدگی باید توسط شخص یا اشخاصی اجرا شود که دارای صلاحیت و آموزش فنی کافی به عنوان حسابرس باشند.
2. حسابرس یا حسابرسان باید استقلال رأی خود را در تمام موارد مربوط به حسابرسی حفظ کنند.
3. در رسیدگی و تهیه گزارش باید مراقبت حرفه‌ای لازم به عمل آید.

استانداردهای عملیات (رسیدگی)

1. عملیات حسابرسی باید به میزان کافی برنامه‌ریزی شود و در صورت وجود کارکنان، بر کار آنان به گونه‌ای مناسب نظارت شود.
2. برای برنامه‌ریزی حسابرسی و تعیین نوع، زمان و میزان آزمون‌ها باید شناختی کافی از ساختار کنترل داخلی کسب گردد.
3. شواهد کافی و مناسب باید از راه بازرسی، مشاهده، پرس و جو و دریافت تأییدیه کسب شود تا مبنایی معقول برای اظهارنظر نسبت به صورت‌های مالی مورد رسیدگی باشد.

استانداردهای گزارشگری

1. گزارش باید تصریح کند که صورت‌های مالی، طبق اصول حسابداری تهیه شده‌است یا خیر.
2. گزارش باید شرایطی را مشخص سازد که در آن چنین اصولی در دورهٔ جاری نسبت به دورهٔ قبل، به‌طور یکنواخت رعایت نشده‌است.
3. اطلاعات افشا شده در صورت‌های مالی به‌طور منطقی کافی تلقی می‌شود مگر آن که خلاف آن در گزارش بیان شود.
4. گزارش باید یا حاوی یک اظهارنظر دربارهٔ صورت‌های مالی به‌طور کلی، یا بیانگر این باشد که نظری نمی‌تواند اظهار شود. هنگامی که نظر کلی نتواند اظهار شود، دلایل آن باید بیان گردد. در تمام مواردی که نام حسابرس به نحوی با صورت‌های مالی ارتباط می‌یابد، گزارش باید به‌طور صریح بیانگر ویژگی هر گونه رسیدگی حسابرس و میزان مسئولیتی باشد که او بر عهده می‌گیرد.

البته مراجع حرفه‌ای هر کشوری تفسیرهایی بر این استانداردهای ده‌گانه می‌نویسند که به آن بیانیه‌های تفسیری استانداردهای حسابرسی گفته می‌شود. در کشور ما نیز سازمان حسابرسی طبق قانون تشکیل آن، مسئول تدوین این بیانیه‌ها است.

سرفصل‌های عمده حسابداری عبارتند از دارائی، بدهی، سرمایه، درآمد، هزینه، برداشت

درآمد

هنگامی که مؤسسه ای خدماتی را انجام یا کالایی را به مشتریان تحویل می‌دهد، پول یا دارایی دیگری از آنان دریافت می‌کند و یا طلبی برای او ایجاد می‌شود. ورود پول یا دارایی یا ایجاد طلب بابت ارائه خدمات یا فروش کالا را درآمد می‌گویند. بطور کلی، درآمد هنگامی‌شناسائی و در مدارک حسابداری ثبت می‌شود که کالای فروش رفته به مشتریان تحویل داده شود یا خدماتی برای آنان انجام شود.

هزینه

بهای تمام شده کالای فروش رفته و یا خدمات انجام شده به منظور کسب درآمد است. به عبارت دیگر، هزینه شامل مخارجی است که برای کسب درآمد، پرداخت یا دریافت واقع شده است مانند حقوق کارکنان، هزینه سوخت، هزینه تلفن، هزینه پیک. عنوان هر حساب هزینه، باید ماهیت آن حساب را بیان کند مانند هزینه اجاره، هزینه حقوق و هزینه بیمه.

سرمایه

حق مالی مالک یا مالکان یک مؤسسه نسبت به دارایی‌های آن، سرمایه نامیده می‌شود. در هر زمان با کسر کردن بدهی‌های یک مؤسسه از دارایی‌های آن، مبلغ سرمایه به دست می آید. سرمایه مؤسسه عمدتاً ناشی از آورده نقدی است که شامل وجوه نقدی است که مالک یا مالکان در مؤسسه سرمایه گذاری می‌کنند و یا آورده غیرنقدی است که شامل دارایی‌هایی غیر از وجه نقد است که مالک یا مالکان به عنوان سرمایه وارد مؤسسه می‌نمایند.

برداشت

به معنای آن است که صاحب یک مؤسسه برای مصارف شخصی پول یا مال دیگری را از دارایی‌های مؤسسه  متعلق به خود بردارد یا مخارج شخصی خود را از محل وجوه نقد مؤسسه پرداخت کند. از آنجا که وجه برداشت شده ممکن است به مؤسسه برگشت داده شود، برداشت مالک در حسابی به نام برداشت ثبت می‌شود.

دارایی

دارایی‌ها منابع اقتصادی مؤسسه هستند، که فعالیت های اقتصادی با استفاده از آن‌ها انجام می گیرد. اموال، مطالبات و سایر منابع اقتصادی متعلق به یک مؤسسه، که در نتیجه معاملات، عملیات مالی یا سایر رویدادها ایجاد شده و قابل تبدیل به پول و دارای منافع آتی است، دارایی نامیده می‌شود. مؤسسات بر حسب نوع و حجم فعالیتشان، دارایی‌های مختلفی دارند. دارایی‌ها را می‌توان به سه گروه عمده تقسیم کرد.

دارایی‌های جاری : به دارائی‌هایی می گویند که یا پول نقد می‌باشند یا زودتر به پول نقد تبدیل می‌شوند. مانند موجودی نقد و بانک، موجودی کالا، موجودی ملزومات، بدهکاران، اسناد دریافتی، حساب‌های دریافتی، پیش‌پرداختها.

دارایی‌های ثابت:  اقلامی با عمر بیش از یک سال که بصورت طبیعی غیرمنقول و غیرنقدی می‌باشند و به قصد خرید وفروش خریداری نشده‌اند. به‌علت اینکه مستقیماً درجریان عادی فعالیت‌های مالی مؤسسه مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، فروخته نمی‌شود ودچار تغییرات عمده نمی‌شوند اما به علت ارتباط با دارائی  شرکت و نقش در سودآوری ، بهای تمام شده آنها اندازه‌گیری می‌شود. مانند زمین، ساختمان و آپارتمان،ماشین‌آلات، وسائط نقلیه، اثاثه اداری.

دارایی‌های غیرمشهود یا دارایی‌های نامشهود:  دارایی‌هایی که قابل دیدن نمی‌باشند اما برای صاحب مؤسسه سود مالی دارد مانند حق اختراع و اکتشاف ، حق سرقفلی.

از جمله انواع مختلف دارایی‌ها می‌توان موارد زیر را برشمرد:

وجه نقد : وجه نقد عبارت است از موجودی نقد و سپرده های دیداری نزد بانک‌ها و مؤسسات مالی، اعم از ریالی و ارزی چنانچه وجه نقد در مؤسسه نگه داری شود آن را در قالب حساب صندوق و چنانچه نزد بانک‌ها نگهداری شود آن را در قالب حساب بانک ثبت می‌نمایند.

حساب‌های دریافتنی:  حساب‌های دریافتنی شامل مطالبات مؤسسه از دیگران می‌باشد که برای آن سفته، چک یا برات دریافت نشده است.

اسناد دریافتنی: اسناد دریافتنی شامل مطالبات مؤسسه از دیگران است که بابت آن سفته، چک یا برات از شخص بدهکار دریافت شده است. چنانچه سررسید اسناد دریافتنی یک سال یا کمتر باشد به عنوان اسناد دریافتنی کوتاه مدت و چنانچه سررسید آن‌ها بیشتر از یک سال باشد به عنوان اسناد دریافتنی بلند مدت طبقه‌بندی می‌شود.

موجودی های مواد و کالا:  موجودی های مواد و کالا به دارایی‌هایی اطالق می‌شود که به منظور فروش یا استفاده از آن در ساخت محصول یا مصرف آن برای ارائه خدمات، نگهداری می‌شود. موجودی هایی که به منظور فروش نگهداری می‌شوند موجودی کالا و موجودی هایی را که به منظور استفاده در ساخت محصول و یا ارائه خدمات نگه داری می‌شوند موجودی مواد می‌گویند.

موجودی ملزومات اداری:  اقلام مصرفی نیز غالباً تحت عنوان ملزومات ثبت می‌شوند. وسیله‌هایی که برای مصرف شرکت تهیه می‌شود که مصرف آنها یا همان عمرمفیدآنها کمترازیکسال می‌باشدمانند لوازم‌التحریر.

بدهکاران : کسانی هستند که می‌بایست به شرکت وجه نقد پرداخت کنند. حسابی که در آن طلب مؤسسه از اشخاص یا مؤسسات دیگر نگهداری شود را حساب بدهکاران می‌گویند.

اموال، ماشین آلات و تجهیزات: دارایی‌هایی که برای انجام عملیات مؤسسه مورد استفاده قرار می گیرند و عمر بیشتر از یک سال دارند و جنبه مصرفی نداشته باشند تحت عنوان اموال، ماشین آلات و تجهیزات طبقه‌بندی می‌شوند. این دارایی‌ها را اغلب دارایی ثابت نیز می‌گویند. زمین، ساختمان، ماشین آلات تولید، وسایل نقلیه و اثاثه اداری نمونه هایی از این دارایی‌ها هستند.

پیش‌پرداخت‌ها:  هزینه‌هایی که مربوط به دوره‌ها یا ماه‌های بعدی باشد اما قبل از پرداخت از آن استفاده می‌شود مثل پیش‌پرداخت اجاره.

بدهی

تعهداتی که یک مؤسسه در مقابل اشخاص و مؤسسات دیگر دارد و از معاملات و رویدادهای گذشته ناشی شده است و باید از طریق پرداخت پول، تحویل کالا، انجام دادن خدمت یا انتقال سایر اقلام دارایی تسویه شوند،« بدهی» نامیده می‌شود. بدهی‌ها معمولاً از خرید نسیه دارایی‌ها، اخذ وام ها، برقراری مالیات و ایراد خسارت به دیگران ناشی می‌شود. بدهی‌ها را می‌توان به دو گروه عمده تقسیم کرد.

بدهی جاری یا بدهی کوتاه مدت : بدهی‌هایی هستند که مدت پرداخت آنها کمتر از یک دوره مالی می‌باشد. مانند اسناد پرداختنی، بستانکاران، حساب‌های پرداختنی، پیش دریافتها.

بدهی ثابت یا بدهی بلند مدت:  بدهی‌هایی هستند که سررسید پرداخت آنها بیشترازیک سال باشد. مانند اوراق قرضه، دیون رهنی، وام بلندمدت بانکی.

از جمله اجزای اصلی بدهی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

حساب‌های پرداختنی : بدهی‌های مؤسسه به دیگران را که بابت آن چک، سفته یا برات تحویل نشده است، حساب‌های پرداختنی می‌گویند.

اسناد پرداختنی:  بدهی‌هایی را که مؤسسه بابت آن چک، سفته یا برات تحویل طلبکاران داده است، اسناد پرداختنی می‌گویند. چنانچه سررسید اسناد پرداختنی یک سال یا کمتر باشد به عنوان اسناد پرداختنی کوتاه مدت و چنانچه سررسید آن‌ها بیشتر از یک سال باشد به عنوان اسناد پرداختنی بلند مدت طبقه‌بندی می‌شود.

وام پرداختنی : مبالغی را که مؤسسه از بانک‌ها و مؤسسات اعتباری دریافت کرده است و باید آن را ظرف مهلت مشخصی به صورت اقساط یا یک جا بازپرداخت کند، وام پرداختنی می‌گویند. چنانچه مدت پرداخت این وام‌ها بیشتر از یک‌ دوره مالی باشد به عنوان وام بلند مدت ثبت می‌شوند.

پیش دریافت:  هرگاه مؤسسه قبل از تحویل دادن کالا یا ارائه خدمات به دیگران وجهی از آن‌ها دریافت کند، به آن پیش دریافت می‌گویند.

بستانکاران:  مانده حساب بستانکاران یعنی میزان طلب اشخاص حاکی از تعهداتی است که ناشی از خریدهای نسیه می‌باشد.

اوراق قرضه:  اگر شرکت تعهد کاری را داده باشد اما سرمایه شرکت کفاف انجام کارها را نکند ناگزیرمی‌بایست از سرمایه افراد دیگر کمک گیرد، بین افراد برگه‌هایی را توزیع می‌کند و در قبال صدور هر برگه سودی به آنها می‌دهد که این برگه‌ها به نام اوراق قرضه در بین حسابها آورده می‌شود.

دیون رهنی:  طلبی را که مؤسسه در قبال داشتن محل کار می‌بایست به صاحب آن محل پرداخت کند.

سایر مفاهیم و عملیات حسابداری

سرمایه گذاری مجدد : اگر مالک یا مالکان پس از تشکیل مؤسسه مبالغی را به صورت نقد و یا غیرنقد در مؤسسه سرمایه گذاری کنند، به آن سرمایه گذاری مجدد می‌گویند.

حساب : اطلاعات مربوط به هر کدام از عناصر معادله اساسی حسابداری در یک حساب ثبت می‌شود. لذا حساب به مثابه ظرفی است که اطلاعات مربوط به هرکدام از دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه در آن نگهداری می‌شود.

رویدادهای مالی:  رویداهایی هستند که اثر مالی داشته باشند. به عبارت دیگر رویدادهای مالی رویدادهایی هستند که حداقل بر یکی از عناصر معادله اساسی حسابداری دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه تأثیر بگذارند.

از عناصر معادله اساسی حسابداری، حساب‌های مربوط به دارایی‌ها ماهیت بدهکار و حساب‌های مربوط به بدهی‌ها و سرمایه، ماهیت بستانکار دارند. حساب‌های درآمد نیز از این نظر، مشابه حساب سرمایه، مانده بستانکار و هزینه‌ها برعکس حساب سرمایه، مانده بدهکار دارند.

دوره مالی:  نتایج واقعی عملیات مؤسسه را، به طور دقیق و قطعی، فقط می‌توان در پایان اجرای عملیات آن و پس از وصول مطالبات، فروش دارایی‌ها و اجرای تعهدات و پرداخت بدهی‌ها، تعیین کرد. اما استفاده کنندگان از اطلاعات مالی نمی‌توانند برای دریافت اطلاعات یکسال تا آن زمان تأمل کنند. بنابراین عمر طولانی یک مؤسسه به دوره‌های زمانی مساوی کوتاهتر تقسیم می‌شود و برای هر دوره گزارش‌های مالی جداگانه ارائه می‌گردد. به این دوره‌های زمانی اصطلاحاً دوره مالی یا دوره حسابداری می‌گویند.

هر دوره مالی را که برابر یک سال کامل باشد سال مالی می‌گویند.

اسناد مثبته (اسناد ثابت کننده):  در حسابداری مجموعه اسناد و مدارکی را که دلالت بر وقوع یک معامله و یا یک رویداد مالی نماید اسناد مثبته نامیده می‌شوند مانند فیش آب و برق و گاز و تلفن فیش بانکی فاکتور خرید و فروش و… لازم به ذکراست اسناد مثبته حتماً نباید چاپی ودارای شکل بخصوصی باشند. بلکه شکل اسناد متنوع وگاهاً دست نویس است. دلایل اهمیت اسناد مثبته این است که اولاً مبنای تجزیه و تحلیل و ثبت رویداد مالی در اسناد و مدارک و دفاتر قانونی می‌باشند و ثانیاً به منظور پیگیری‌های بعدی لازم می‌باشند. اسناد مثبته حتما بایستی واضح روشن باشند. به عبارت دیگر اسناد و مدارک مثبته اسناد و مدارکی هستند که بر وقوع معامله یا رویداد مالی مشخصی دلالت دارند. این مدارک نشان دهنده تاریخ، مبلغ، ماهیت معامله و سایر اطلاعات مورد نیاز هستند و جهت ثبت رویدادهای مالی در سیستم حسابداری آن‌ها مبنای تجزیه و تحلیل و ثبت به کار می‌روند. اسناد مثبته درحسابداری از اهمیت خاصی برخوردارند به دلیل آنکه اولاً رویدادهای مالی در مدارک و دفاتر حسابداری هستند، ثانیاً برای پیگیری و رسیدگی های بعدی و هم چنین در مواقع لزوم جهت احقاق حقوق مؤسسه و دفاع از عملکرد مدیران و کارکنان مؤسسه مورد استفاده قرار می گیرند. نکته قابل توجه این است که اسناد مثبته باید واضح، معتبر و مکفی باشند تا حسابداران و سایر اشخاص بتوانند به آن‌ها استناد نمایند. فاکتور فروش، رسید بانکی، قبض انبار، رسید صندوق و قبض آب و برق نمونه هایی از اسناد و مدارک مثبته محسوب می‌شوند.

سند حسابداری:  در بعضی از سیستمهای حسابداری، حسابداران به جای اینکه، فعالیتهای مالی را مستقیما از روی اسناد و مدارک مثبته در دفاتر ثبت نمایند، اقدام به تهیه برگه حسابداری و یا سند روزنامه می کنند. این برگه یا سند، نوشته ای است که در آن یک یا چند فعالیت مالی انجام شده بر حسب نوع حساب، بدهکار یا بستانکار می گردد. البته باید به این نکته توجه داشت که برگه حسابداری یا سند روزنامه، پس از امضاء مراجع صلاحیتدار در یک موسسه، قابل ثبت در دفاتر حسابداری می‌باشد. برگه حسابداری دارای ستون‌هایی برای ثبت شماره حساب در دفتر کل و دفتر معین می‌باشد و همچنین در ستون شرح عنوان حسابها و شرح کامل معامله وتاریخ آن نوشته می‌شود.

در حسابداری هر حساب دارای یک ماهیت است یعنی حسابها ماهیتاً یا بدهکار هستند و یا بستانکار. ماهیت حسابها از بحث دو طرفه بودن حسابداری نشات گرفته و کنترل بعضی از حسابها با دانستن ماهیت آن حساب انجام می‌شود. حسابها در یک دسته بندی کلی به دو نوع حساب‌های موقت و حساب‌های دائم تقسیم می‌شوند.
حساب‌های موقت:  حساب‌هایی هستند که مربوط به عملیات حسابداری در یک سال مالی هستند و در پایان سال با یک حساب واسطه بسته شده یا اصطلاحاً صفر می‌شوند و در نهایت نتیجه عملیات آنها به حساب‌های دائم منتقل شده و در ابتدای سال بعد مجدداً افتتاح می‌شوند ضمناً به این نوع حسابها، حساب‌های سود و زیانی هم می‌گویند مانند حساب‌های درآمد و هزینه.
حساب‌های دائم:  حساب‌هایی هستند که از ابتدای تاسیس یک واحد تجاری افتتاح شده و عملیات حسابداری سالهای مختلف در آنها انجام شده و مانده آنها از یک سال به سال مالی بعد منتقل می‌شوند. ضمناً به این نوع حسابها، حساب‌های ترازنامه‌ای هم می‌گویند مانند دارایی‌ها، بدهی‌ها و حساب سرمایه.

ترازنامه:  گاهی اوقات به آن صورت وضعیت مالی نیز گفته می‌شود عبارت است از فهرستی از تمام دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه یک واحد تجاری در یک تاریخ زمانی معین که معمولاً پایان دوره مالی می‌باشد. به طور کلی ترازنامه بر اساس معادله حسابداری شکل گرفته است و همانطور که از نامش پیدا است هر دو طرف آن باید برابر باشند.

حساب به شکل تی (T) : معمولا برای خلاصه کردن هر حساب از شکل T استفاده می‌شود که به سمت راست آن بدهکار یا گیرنده انتفاع و به سمت چپ آن بستانکار یا دهنده انتفاع می‌گویند.

تراز آزمایشی:  در سیستم حسابداری دو طرفه، هر معامله به مبلغ بدهکار و بستانکار مساوی در دفاتر ثبت می‌شود. اگر حساب‌ها به صورت صحیح ثبت و مانده گیری شده باشند، جمع مانده‌های بدهکار حساب‌های دفتر کل باید با جمع مانده‌های بستانکار حساب‌ها مساوی باشد. یکی از وسایلی که حسابداران برای آزمون صحت مدارک حسابداری مورد استفاده قرار می‌دهند و در پایان هر ماه تهیه می‌شود تراز آزمایشی است. تراز آزمایشی فهرستی است از مانده حساب‌های دفتر کل، که معمولاً تهیه تراز مزبور به حسابداران امکان می‌دهد که از تساوی جمع مانده‌های بدهکار با جمع مانده‌های بستانکار اطمینان حاصل نمایند. تراز آزمایشی جدولی است که مانده حساب‌های دفتر کل در آن نوشته می‌شود.

صورت حساب سود و زیان:  همانطور که از نامش پیداست جهت تعیین سود یا زیان ویژه واحد مالی تهیه میشه و شامل خلاصه ای از درآمدها و هزینه‌های برای یک دوره زمانی معین می‌باشد. صورت حساب سود و زیان صورت حساب درآمد یا صورت حساب عملیات نیز گفته می‌شود. مهمترین بخش صورت حساب سود و زیان قسمت پایانی آن یعنی سود یا زیان ویژه است که نتیجه فعالیت یک واحد تجاری را نشان می دهد که آیا واحد تجاری در طول دوره مالی فعالیت سود آور بوده است و یا خیر.این صورت حساب معمولا به دو طریق تهیه می‌شود.

تک مرحله ای : در این روش ابتدا کلیه درآمد ها یکجا و در ادامه کلیه هزینه‌ها در زیر آنها آورده می‌شود و در نهایت از تفاضل آنها به سود یا زیان قبل از کسر مالیات می رسیم که با کسر مالیات (در صورتی که موسسه سود داشته باشد) به سود یا زیان بعد از کسر مالیات یا همان سود یا زیان ویژه خواهیم رسید.
دو مرحله ای:  در این روش ابتدا درآمدهای عملیاتی آورده شده در ادامه هزینه‌های عملیاتی ذکر می گردد که از تفاضل این دو به سود یا زیان عملیاتی می رسیم در مرحله بعد درآمدهای غیر عملیاتی و هزینه‌های غیر عملیاتی آورده می‌شود که از تفاضل این مرحله و مرحله قبل به سود و زیان قبل از کسر مالیات می رسیم که با کسر مالیات به سود و زیان بعد از کسر مالیات یا همان سود و زیان ویژه خواهیم رسید.

فهرست حساب‌ها و کدگذاری حساب‌ها:  در هر مؤسسه فهرستی از حساب‌های دفتر کل تهیه می‌شود. فهرست حسابها برای تسهیل طبقه‌بندی و ثبت رویدادها معمولاً برای هر حساب یک شماره مشخص در نظر گرفته می‌شود که به آن کد حساب نیز می‌گویند. حساب‌ها به ترتیبی که در صورت های مالی انعکاس می یابند شماره گذاری می‌شوند. یعنی ابتدا دارایی‌ها، سپس بدهی‌ها و سرمایه و در نهایت درآمدها و هزینه‌ها آورده می‌شوند.

عملیات حسابداری که از ابتدای دوره مالی تا پایان دوره انجام می‌شود عبارتند از:

جمع‌آوری اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی شامل گردآوری شواهد و مدارک مثبته

تجزیه و تحلیل رویدادهای مالی و ثبت آن‌ها در سند حسابداری

ثبت رویدادهای مالی در دفتر روزنامه

انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر کل

تهیه تراز آزمایشی اصلاح نشده

اصلاح و تعدیل حساب‌ها

تهیه تراز آزمایشی اصلاح شده

تهیه صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد

بستن حساب‌های موقت

تهیه تراز آزمایشی اختتامیه

تهیه ترازنامه

چگونه یک حسابدار حرفه‎ای شویم؟

 حسابداران حرفه‎ای ویژگی‎هایی دارند که آنان را از بقیه حسابداران جدا و در جایگاه بالاتری نسبت به همکاران خود قرار می‏‎دهد. این ویژگی‎ها مهم و ابزار پیشرفت در رشته حسابداری می‎باشند اما نه آنچنان سری هستند که نتوان از آن اطلاع پیدا کرد و نه آن چنان پیچیده هستند که نتوان از آن استفاده کرد.شرکت آذین حساب آپادانا در این مقاله ۲۰ مورد از این ویژگی‎ها را به شما نشان می‎دهد. امیدواریم با به کار بردن آن‎ها در حرفه خود همانند یک حسابدار حرفه‎ای رشد کنید و از جایگاه و مزایای بهتری برخوردار شوید. در ادامه مقاله با ما همراه باشید:

۱- مطالعه و به روز بودن اطلاعات:

یکی از مهمترین مواردی که حسابداران حرفه‎ای انجام می‎دهند مطالعه و کسب اطلاعات درباره رشته حسابداری و موارد مرتبط به آن اعم از مسایل مالی ، مالیاتی ، بیمه و … می باشد.  شما هم هر قدر اطلاعات مالی بیشتری داشته باشید می توانید خود را به عنوان حسابداری حرفه‎ای، آگاه و توانمند معرفی نمایید و به همان نسبت از درآمد بیشتر و جایگاه بهتری برخوردار شوید. منابع مطالعاتی شما می توانند کتاب، روزنامه، مجله، فیلم های آموزشی ، اینترنت و … باشند.همچنین می توانید در کلاس های آموزش حسابداری هم شرکت کنید. با توجه به تغییرات زیادی که در زمینه اطلاعات اتفاق می افتد این مورد روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می کند.

۲- مطالعه قوانین :

یک حسابدار حرفه‎ای همواره آشنایی کافی به قوانین جاری کشور به ویژه قوانین مالیات، تامین اجتماعی ،قانون کار ، قانون تجارت دارد به همین دلیل پیشنهاد می گردد شما هم همواره نسبت به مطالعه و کسب اطلاعات در این زمینه اقدام کنید.

۳- آشنایی با نرم افزار هایی از قبیل ورد (word) و اکسل (excel):

یکی از نرم افزارهایی که قطعا حسابداران حرفه‎ای به آن تسلط کافی دارند نرم افزار فوق العاده قدرتمند و کاربردی اکسل محصول شرکت مایکروسافت می باشد که در بسیاری مواقع محاسبات و گزارشات بسیار خوبی می توان از آن استخراج نمود و به عنوان اطلاعات جانبی همراه با سایر گزارشات ارائه نمود و یا حتی می توان جهت انجام اموری مثل محاسبه حقوق ، استهلاک و … از آن بهره گرفت.نرم افزارهای دیگری هم مانند ورد وجود دارد که گاهی به آن نیاز خواهید داشت. اگر تاکنون جهت یادگیری این نرم افزارها برنامه‎ای نداشته‎اید هر چه زودتر برای یادگیری آن اقدام کنید.

۴- آشنایی و شناخت نسبت به نرم افزارهای حسابداری:

هر اندازه که نسبت به نرم افزارهای بیشتری شناخت و تسلط داشته باشید امکان اشتغال و پیشرفت شما نیز بیشتر می‎گردد پیشنهاد می‎شود دوره‎هایی را جهت یادگیری نرم افزارهای معتبر در حوزه حسابداری شرکت و نسبت به یادگیری اقدام نمایید.

۵- تاییدیه جهت دریافت و پرداخت ها :

حسابداران حرفه‎ای رویدادها و اتفاقات را دریافت، تجزیه تحلیل و ثبت نموده و اقدام به گزارش گیری می کنند و با در نظر گرفتن این موضع که صاحبان سرمایه افراد دیگری می باشند حتما در خصوص مواردی مانند پرداخت ها، صدور چک، تسویه حساب با مشتریان، میزان حقوق همکاران و … تاییدیه های لازم را از مدیران شرکت و افراد صاحب امضا و اختیار دریافت نموده و این تاییدیه ها و مدارک دریافتی را جهت مراجعات احتمالی ، بایگانی ونگهداری می‎کنند.

۶- ثبت به موقع اسناد مالی :

از نظر حسابداران حرفه‎ای، ارزش گزارشات به روز و کامل بسیار بیشتر از گزارشات ناقص و قدیمی می باشد. این حسابداران گزارشات را با ثبت به موقع اسناد حسابداری به روز می‎کنند و به دلیل اینکه فاصله زمانی کمی بین زمان وقوع رویداد و ثبت حسابداری آن وجود دارد به دلیل حضور ذهن اشتباهات را کاهش می‎دهند.

۷- تعیین اولویت در انجام امور حسابداری:

یکی از ویژگی‎های حسابداران حرفه‎ای، تعیین اولویت جهت انجام کار حسابداری و ثبت اسناد، مبلغ اسناد می باشد. از نظر آنان ثبت و بایگانی یک رسید بانکی یکصدمیلیون ریالی بسیار با الویت تر از ثبت یک هزینه تنخواه یک میلیون ریالی می باشد. به همین ترتیب ثبت هزینه حقوق ماهانه بسیار مهمتر از ثبت هزینه چند هزار تومانی است.

۸- ارائه گزارشات و اطلاعات دقیق و بدون ابهام به مدیران شرکت جهت اتخاذ تصمیمات لازم:

با توجه به اینکه در برخی از موارد مدیران و تصمیم گیرندگان شرکت از اطلاعات مالی استفاده می نمایند یک حسابدار حرفه‎ای تا حد ممکن گزارشات صحیح، شفاف و روشنی به آنها ارائه نموده و در صورت داشتن موارد ابهام، آنها را دقیقا به مدیران و سایر افراد ذینفع اعلام نموده و موارد ابهام را توضیح می‎دهد. در نظر داشته باشید که معمولا کارآیی سیستم حسابداری با ارائه گزارشات صحیح سنجیده می شود.

۹- پشتیبان گیری از اطلاعات مالی:

یک حسابدار حرفه‎ای قبل از انجام هر فعالیتی در نرم افزار های حسابداری از قبیل حذف سند، ابطال سند، ویرایش سند، انتقال نرم افزار حسابداری به کامپیوتر جدید، بعد از اتمام ثبت های روزانه، بستن حساب ها در پایان دوره و به طور کلی هر نوع تغییری که خارج از روال عادی ثبت های روزانه می باشد حتما و بدون استثنا از اطلاعات نرم‎افزار حسابداری پشتیبان تهیه می‎کند تا در صورت بروز مشکل،  به اطلاعات قبلی دسترسی داشته باشد. هم چنین فایل پشتیبان اطلاعات خود را در چند جای مختلف نگهداری می‎کند تا در صورت بروز مشکل برای یکی از آنها، به سایر فایل ها دسترسی داشته وجود داشته باشد.

نکته: به یاد داشته باشید ممکن است نرم افزارها بنابه دلایلی از قبیل ایرادهای برنامه نویسی، ویروسی شدن، قطع برق و … دچار مشکل شده و اطلاعات درستی ارائه ندهند. به همین دلیل باید به صورت پیوسته اطلاعات و گزارشات آن ها کنترل شود. برخی مواقع حضور ذهن حسابداران و سایر افراد آگاه از موضوعات می تواند در جهت رفع مشکل مفید باشد اما کافی نیست.

۱۰-تمدید قرارداد های پشتیبانی نرم افزارها:

نرم افزارهای حسابداری معمولا دارای مدت زمان معینی برای پشتیبانی رایگان می باشند و پس از اتمام دوره پشتیبانی رایگان،  دریافت خدمات پشتیبانی با پرداخت وجه برای دوره بعدی امکانپذیر است. پیشنهاد می شود پس از اتمام قرارداد پشتیبانی رایگان حتما نسبت به تمدید قرارداد نرم افزار اقدام نمایید تا در صورت بروز مشکل بتوانید از خدمات شرکت تولید کننده نرم افزار برخوردار شوید.

۱۱-آگاهی نسبت به اهمیت کار حسابداری:

یکی از مهمترین بخش های شرکت ها، بخش حسابداری می باشد که با تصمیمات و اقدامات خود می تواند باعث ایجاد سود و یا زیان برای شرکت شود و یا حتی آینده شرکت را به خطر اندازد. یک حسابدار حرفه ای همیشه باید اهمیت حرفه خود و تاثیر آن را بر شرکت ها در نظر بگیرد.

۱۲ – اهمیت نگهداری اسناد و مدارک حسابداری :

در زمان کار و انجام محاسبات یا ثبت اسناد حسابداران حرفه‎ای مدارک و یادداشت هایی در اختیار دارند که یا خودشان تهیه کرده اند و یا از طرف مدیران یا سایر افراد به آتها تحویل داده شده است و در برخی موارد به عنوان مبنای محاسبات یا ثبت های حسابداری قرار گرفته است .اینگونه اسناد و مدارک دارای اهمیت بسیار زیادی می باشند که حتما باید نسبت به بایگانی و نگهداری این اسناد اقدام گردد حتی در صورتی که فکر می کنید برخی مدارک یا یادداشت ها بی ارزش می باشند تا مدتی نسبت به نگهداری آنها اقدام نمایید.گاهی اوقات همین مدارک بی ارزش مشکلات و مسائل زیادی را حل می نمایند.

۱۳- رازداری:

بسیاری از اطلاعات و اسناد و مدارکی که در اختیار بخش حسابداری قرار داده می شود اطلاعات مهمی از قبیل موجودی حساب بانکی ، میزان مطالبات یا بدهی های شرکت و یا سود و زیان شرکت ، میزان حقوق دریافتی همکاران و …می باشد که افشای آن ممکن است باعت ایجاد ضرر به افراد ذینفع یا شرکت گردد. به همین دلیل یکی از مهمترین ویژگی حسابداران حرفه‎ای رازداری و عدم افشای اینگونه اطلاعات می باشد.

۱۴-امانتداری :

یک حسابدار خوب و حرفه ای از نظر اخلاقی هم حرفه ای عمل می‎نماید.یکی از خصوصیات خوب یک حسابدار حرفه‎ای امانتداری می باشد . اسناد و مدارک ،اوراق بهادار  مواردی از این قبیل که جزء سرمایه شرکت ها می باشد در اختیار حسابدار قرار داده می شود و حسابداران باید به دقت از این گونه مدارک و اسناد مراقبت و نگهداری کنند.

۱۵-سلامت اخلاقی و حرفه ای :

مهمترین و بهترین خصوصیات یک حسابدار حرفه‎ای، سلامت اخلاقی و حرفه ای می باشد . یک حسابدار حرفه ای باید همه جوانب اخلاقی و حرفه ای را در زمینه کار خود مد نظر داشته باشد . مهمترین دارایی یک حسابدار حرفه‎ای حسن اعتبار اوست.

۱۶-  نظم ، نظم و باز هم نظم :

شاید هیچ چیز به اندازه بی نظمی باعث کاهش ارزش و اعتبار حسابدار نگردد. یک حسابدار حرفه ای و خوب همیشه از هر نظر منظم می باشد ورود بدون تاخیر به محل کار،خروج در زمان مقرر، نظم در محل کار و …از جمله مواردی است که باید در نظر گرفته شود.

۱۷-  آشنایی به اصول نامه نگاری:

یک حسابدار آگاه و حرفه ای باید توانایی لازم و کافی جهت نگارش انواع نامه های اداری را داشته باشد به عنوان مثال متن نامه ارسالی جهت سازمان امور مالیاتی و سازمان تامین اجتماعی یا نامه به مدیر عامل تفاوتهای زیادی دارند که باید در نظر گرفته شود.

۱۸- اطلاع از اصول بایگانی اسناد و مدارک:

بایگانی اسناد و مدارک را عنوان یک حسابدار حرفه‎ای به نحوی انجام دهید که به ساده ترین شکل و در سریعترین زمان به مدارک دسترسی داشته باشید و همین طور احتمال گم شدن یا مخدوش شدن مدارک و اسناد را به حداقل برسانید.

۱۹- نشستن درست:

اکثر حسابداران در زمان انجام کار اهمیتی به نوع نشستن بر روی صندلی و همچنین کار به روش استاندارد با کامپیوتر نمی دهند و به همین دلایل پس از مدتی دچار مشکلاتی از قبیل کمر درد، درد در ناحیه گردن و … می شوند. با توجه به اینکه ممکن است یک حسابدار چند ساعت مداوم بر روی صندلی نشسته باشد و مشغول کار باشد به عنوان یک حسابدار حرفه‎ای باید اهمیت بیشتری به نحوه نشستن خود داده و روش صحیح نشستن را برای جلوگیری از آسیب و مشکلات جسمی به عادت روزانه خود تبدیل کنید.

۲۰-استراحت کافی، ورزش و تغذیه مناسب:

حسابداری از جمله مشاغل پر استرسی است که می تواند تمام زمان شما را در اختیار گرفته و شما را از تفریحات و استراحت دور کند. با توجه به حساسیت این رشته و به عنوان یک حسابدار حرفه‎ای حتما باید به میزان کافی استراحت کنید و در کنار کار ،تفریحات و استراحت کافی داشته باشید.همچنین انجام ورزش های مداوم و تغذیه مناسب می تواند باعث شادابی و کارآیی بیشتر حسابداران شود.

مفاهیم کلیدی

شايد زماني كه لوكاپا چولي در سال 1494 ميلادي پايه هاي اصلي حسابداري را در اروپا بنا مي‌كرد حتي گمان نمي‌كرد كه روزي حسابداري تا اين حد پيشرفت كند.

اگر بخواهيم حسابداري و تاريخچه آن را بررسي كنيم بايد به سالها پيش از لوكاپا چولي برگرديم.

خوارزمي، دانشمند معروف ايراني، براي اولين بار درباره مفهوم صفر، شيوه نگارش نشانه‌اي اعداد و شمارش دهدهي در رساله " جبر و مقابله " توضيحاتي را داد و جالب است بدانيد سيستم دهدهي كنوني در واقع ترجمه اين رساله است كه به وسيله لئونارد فيبوناچي در ايتاليا انجام گرفت و از آن طريق عالم گير شد. مي‌توان گفت كه پيشرفت حسابداري در اواخر قرون وسطي مديون سوداگران است به‌ همين دليل سيستم‌هاي حسابداري به تدريج پيشرفت كرد و جايگزين سيستمهاي قديمي‌تر شد. البته نقش رشد اقتصادي را نمي توان ناديده گرفت. لوكاپاچولي در قرن 15 ميلادي رساله اي نوشت و فصلي از اين رساله را به حسابداري اختصاص داد و براي نخستين بار سيستم حسابداري دو طرفه را توصيف و دفاتر اصلي حسابداري را تشريح كرد.

جاي تذكر است كه محمدبن محمد ابوالوفاي بوزجاني در قرن دهم ميلادي يعني پنج قرن قبل از لوكاپاچولي رساله اي به نام ضروريات علم حسابداري براي كاتبان و كاسبان نوشت كه راهنماي خوبي در حساب عملي بود. اما متأسفانه پژوهشي درباره اين كتاب صورت نگرفت.

در طول دو قرن بعدي تنها يك پيشرفت عمده در حسابداري دوبل اتفاق افتاد و آن تفكيك اموال شخص حاكم از حسابهاي دولتي و تفكيك اموال شخصي تاجر از حسابهاي تجارتخانه توسط سيمون استوين رياضي دان هلندي بود (فرض تفكيك شخصيت) در نتيجه حساب سرمايه در سيستم حسابداري دوبل ايجاد شد. با توجه به پيشرفتهاي انجام شده از نظر اقتصادي و اجتماعي عناصر اصلي سيستم حسابداري دوبل همچنان بدون تغيير باقي مانده است.

 دليل بقاي اين سيستم در اين فاصله طولاني، سادگي اصول، انعطاف پذيري و قابليت آن در ثبت، انتقال و گزارش اطلاعات متنوع در قالب صورتهاي قابل اعتماد و مفهوم است.

البته پيشرفت هائي از نظر روش ها و شيوه هاي حسابداري صورت گرفته است و شاخه هايي در حسابداري پديد آمده است اما تمام آن ها مبتني بر سيستم دوبل يا دو طرفه است.